เป็นรูมาตอยด์มา 2 ปี หาหมอตามนัดตลอด ค่าอักเสบดี... จะ "จัดฟัน" ได้ไหมคะ?
เป็นรูมาตอยด์มา 2 ปี หาหมอตามนัดตลอด ค่าอักเสบดี... จะ "จัดฟัน" ได้ไหมคะ?
“คุณหมอคะ เป็นรูมาตอยด์มา 2 ปีแล้ว รักษาตัวสม่ำเสมอ กินยาตลอด ตอนนี้อาการนิ่งแล้ว แต่อยากจัดฟันเพราะฟันเกมาก จะทำได้ไหมคะ? มันจะอันตรายหรือกระดูกกรามจะมีปัญหาหรือเปล่า?”
นี่เป็นคำถามที่หมอเจอบ่อยมากครับในกลุ่มคนไข้โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ เพราะในวัยทำงานหรือวัยรุ่นที่กำลังรักษาตัวอยู่ ก็ย่อมอยากมีความมั่นใจในรอยยิ้ม แต่ความกังวลเรื่อง "กระดูก" และ "การอักเสบ" มักจะทำให้หลายคนไม่กล้าตัดสินใจ วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจเรื่องนี้ให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ เหมือนนั่งคุยกันในห้องตรวจเลยครับ
เรื่องเล่าจากคนไข้: เคสของคุณก้อย
คุณก้อย (นามสมมติ) อายุ 34 ปี เป็นโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์มาได้เกือบ 3 ปีแล้วครับ ช่วงแรกเธอมีอาการปวดข้อนิ้วมือและข้อมือมาก แต่หลังจากรับการรักษากับหมออย่างต่อเนื่อง ทานยาปรับภูมิคุ้มกันจนตอนนี้ "โรคสงบ" ผลเลือดค่าการอักเสบ (ESR และ CRP) อยู่ในเกณฑ์ปกติ
วันหนึ่งคุณก้อยเดินมาถามหมอด้วยความไม่มั่นใจว่า "อยากจัดฟันค่ะหมอ แต่กลัวว่าแรงดึงจากการจัดฟันจะไปกระตุ้นให้ข้อต่อขากรรไกรอักเสบ หรือกระดูกฟันจะละลายหายไปไหม" หมอจึงได้อธิบายให้คุณก้อยฟังว่า จริงๆ แล้วคนเป็นรูมาตอยด์ "จัดฟันได้" แต่มีเงื่อนไขสำคัญที่ต้องรู้ครับ
เมื่อข้ออักเสบมาเจอกับเครื่องมือจัดฟัน
ต้องเข้าใจก่อนว่า โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid Arthritis) ไม่ได้ส่งผลแค่ที่ข้อนิ้วหรือเข่าเท่านั้น แต่มันเป็นโรคของระบบภูมิคุ้มกันที่ทำร้ายข้อต่อทั่วร่างกาย รวมถึง ข้อต่อขากรรไกร ของเราด้วยครับ
การจัดฟันคือกระบวนการที่ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือไป "กด" และ "ดึง" ฟัน เพื่อให้เกิดการละลายและการสร้างกระดูกรอบๆ รากฟันใหม่ ทำให้ฟันเคลื่อนที่ไปในตำแหน่งที่ต้องการ ซึ่งในคนปกติกระบวนการนี้จะสมดุลกัน แต่ในคนที่เป็นรูมาตอยด์ หากโรคยังไม่สงบ ร่างกายอาจมีการสลายกระดูกมากกว่าปกติ ทำให้รากฟันสั้นลง หรือเกิดปัญหากับข้อต่อขากรรไกรได้นั่นเองครับ
เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจจัดฟัน
หากคุณกำลังคิดจะจัดฟัน หมออยากให้ลองเช็ก 5 ข้อนี้ก่อนครับ
โรคต้องสงบ (Remission): นี่คือหัวใจสำคัญที่สุดครับ คุณต้องไม่มีอาการปวดข้อบวมข้อ และค่าการอักเสบในเลือดต้องอยู่ในเกณฑ์ปกติอย่างน้อย 6 เดือน
ยาที่กินอยู่: ยาบางกลุ่ม เช่น สเตียรอยด์ในขนาดสูง หรือยากดภูมิบางชนิด อาจมีผลต่อการหายของแผลในปากและการสร้างกระดูก
สุขภาพช่องปาก: คนเป็นรูมาตอยด์มักมีอาการปากแห้งร่วมด้วย (Sjogren's syndrome) ซึ่งทำให้ฟันผุง่ายกว่าปกติ ต้องเคลียร์ช่องปากให้ดีก่อนเริ่ม
ข้อต่อขากรรไกร: ลองอ้าปากดูว่ามีเสียงดัง "คลิก" หรือเจ็บไหม ถ้ามีปัญหาขากรรไกรอยู่เดิม ต้องแจ้งทันตแพทย์ทันทีครับ
ความร่วมมือระหว่างหมอ: หมอข้อที่ดูแลคุณ กับทันตแพทย์จัดฟัน ต้องสื่อสารกันเพื่อให้แผนการรักษาเป็นไปในทิศทางเดียวกัน
แนวทางการรักษาและเตรียมตัว
หากผลเลือดดีและคุณหมออนุญาต ขั้นตอนการดูแลจะเป็นดังนี้ครับ
การปรับพฤติกรรม: รักษาความสะอาดในช่องปากให้มากกว่าคนปกติ 2 เท่า เพราะเครื่องมือจัดฟันจะเป็นที่สะสมของเชื้อโรค ซึ่งอาจกระตุ้นการอักเสบในร่างกายได้
การปรึกษาทันตแพทย์: แจ้งประวัติโรคประจำตัวและรายการยาทั้งหมดที่ทานอยู่ ทันตแพทย์อาจพิจารณาใช้วิธีจัดฟันแบบที่ใช้แรงดึงน้อยๆ (Low force) หรือใช้ที่ครอบฟันใส (Invisalign) เพื่อให้ทำความสะอาดง่ายและลดแรงกระแทกต่อข้อต่อขากรรไกร
การใช้ยา: ทานยารูมาตอยด์ตามปกติ ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด เพราะถ้าโรคกำเริบระหว่างจัดฟัน จะส่งผลเสียต่อรากฟันและกระดูกกรามทันทีครับ
การติดตามผล: ระหว่างจัดฟัน หากเริ่มรู้สึกเจ็บข้อต่อขากรรไกร หรือปวดข้อตามร่างกายมากขึ้น ต้องรีบกลับมาหาหมอโรคข้อเพื่อประเมินซ้ำครับ
จัดฟันแล้วจะหายไหม หรือมีโอกาสกลับมาเป็นอีก?
หลายคนถามว่าถ้าจัดฟันไปแล้วโรคจะแย่ลงไหม? คำตอบคือ ถ้าโรคสงบอยู่แล้ว การจัดฟันแทบไม่มีผลทำให้รูมาตอยด์กำเริบครับ แต่หากคุณละเลยการกินยา หรือพักผ่อนน้อยจนระบบภูมิคุ้มกันรวน โรคอาจกลับมาอักเสบใหม่ได้ ซึ่งตอนนั้นทันตแพทย์อาจต้องหยุดการเคลื่อนฟันไว้ชั่วคราวเพื่อความปลอดภัยครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
แม้จะทำได้ แต่ก็ต้องระวังสิ่งเหล่านี้ครับ:
รากฟันสั้นลง: เกิดจากการที่กระดูกรอบรากฟันละลายตัวไวกว่าปกติ
การอักเสบของข้อต่อขากรรไกร: อาจทำให้เปิดปากลำบากหรือมีอาการปวดร้าวไปที่หู
แผลในปากหายช้า: โดยเฉพาะผู้ที่ต้องทานยากดภูมิบางชนิด
5 วิธีป้องกันปัญหาเมื่อต้องจัดฟันพร้อมรูมาตอยด์
เลือกช่วงเวลาที่ "ดีที่สุด": เริ่มจัดฟันเฉพาะเมื่อผลเลือดสวยและไม่มีอาการปวดข้อเท่านั้น
แจ้งชื่อยาที่ทานทุกชนิด: ทันตแพทย์จำเป็นต้องรู้ว่าคุณทานยาตัวไหน เพื่อประเมินเรื่องเลือดออกง่ายหรือการสมานแผล
เน้นความสะอาด: แปรงฟันทุกครั้งหลังอาหารและใช้ไหมขัดฟันสำหรับคนจัดฟันโดยเฉพาะ
เลี่ยงอาหารเคี้ยวเข็ญ: ลดการทำงานหนักของข้อต่อขากรรไกร
หาหมอตามนัดสม่ำเสมอ: ทั้งหมอกระดูกและข้อ และทันตแพทย์ อย่าขาดนัดแม้แต่ครั้งเดียว
Q&A ตอบคำถามคาใจ
Q: ปวดข้อต่อขากรรไกรระหว่างจัดฟัน อันตรายไหม? A: หากปวดมากจนอ้าปากไม่ขึ้น หรือมีเสียงดังผิดปกติ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจเช็กแรงดึง และปรึกษาหมอรูมาตอยด์เพื่อดูว่ามีข้ออักเสบเพิ่มขึ้นหรือไม่ครับ
Q: ต้องหยุดยารูมาตอยด์ก่อนติดเครื่องมือจัดฟันไหม? A: ห้ามหยุดยาเองครับ! การหยุดยาอาจทำให้โรคกำเริบ ซึ่งส่งผลเสียต่อการจัดฟันมากกว่าเดิม โดยส่วนใหญ่การติดเครื่องมือไม่ต้องหยุดยา ยกเว้นกรณีผ่าตัดฟันคุดหรือถอนฟันหลายซี่ ซึ่งต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณาครับ
Q: จัดฟันแบบไหนดีที่สุดสำหรับคนเป็นรูมาตอยด์? A: การจัดฟันแบบใส (Clear Aligners) มักได้รับคำแนะนำบ่อยกว่า เพราะทำความสะอาดง่ายและควบคุมแรงกดได้นิ่มนวลกว่า แต่ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพฟันของแต่ละบุคคลด้วยครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
คนเป็นรูมาตอยด์สามารถจัดฟันได้ "ถ้าโรคสงบ" และอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์
การตรวจเช็กค่าอักเสบ (ESR/CRP) ก่อนเริ่มจัดฟันเป็นเรื่องที่จำเป็นมาก
ต้องดูแลความสะอาดในช่องปากเป็นพิเศษเพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อและการอักเสบ
การสื่อสารกันระหว่างหมอกระดูกและทันตแพทย์คือหัวใจสำคัญของการรักษา
ยาที่ใช้รักษารูมาตอยด์ส่วนใหญ่ไม่ต้องหยุด แต่ต้องได้รับคำแนะนำที่ถูกต้อง
อย่าให้โรคมาปิดกั้นรอยยิ้มของคุณครับ หากดูแลตัวเองดีและรักษาอย่างถูกวิธี รอยยิ้มที่มั่นใจก็อยู่ไม่ไกลเกินเอื้อม
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#รูมาตอยด์ #จัดฟัน #ข้ออักเสบ #โรคกระดูกและข้อ #ปวดขากรรไกร #ดูแลตัวเอง #สุขภาพช่องปาก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ค่าอักเสบ #ผลเลือดรูมาตอยด์ #RheumatoidArthritis #Orthodontics #MedicalConsultation #JointHealth #DoctorKeng
Reference List
Graber LW, Vanarsdall RL, Vig KWL, Huang GJ. Orthodontics: Current Principles and Techniques. 7th ed. St. Louis: Elsevier; 2022.
หนังสือเล่มใหญ่เล่มนี้เป็นตำราหลักของหมอจัดฟัน ใช้สอนตั้งแต่พื้นฐานการเคลื่อนฟันไปจนถึงการวางแผนรักษาผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวและภาวะซับซ้อนต่าง ๆAl-Katma MK, Bissada NF, Bordeaux JM, Sue J, Askari AD. Control of periodontal infection reduces the severity of active rheumatoid arthritis. J Clin Rheumatol. 2007;13(3):134-137. doi:10.1097/RHU.0b013e3180690616. PMID:17551378.
การศึกษานี้พบว่าเมื่อรักษาโรคเหงือกอย่างจริงจัง ผู้ป่วยรูมาตอยด์บางรายมีอาการข้ออักเสบดีขึ้น แสดงให้เห็นว่าการดูแลช่องปากมีผลต่อการอักเสบทั้งตัวInchingolo F, Tatullo M, Abenavoli FM, Marrelli M, Inchingolo AD, Inchingolo AM, et al. Non-surgical treatment of temporomandibular joint disorders in patients with rheumatoid arthritis: a clinical study. Int J Med Sci. 2022;19(11):1644-1652. doi:10.7150/ijms.74761. PMID:36341031.
งานนี้ศึกษาวิธีรักษาอาการปวดและขยับข้อต่อขากรรไกรลำบากในผู้ป่วยรูมาตอยด์ด้วยวิธีไม่ผ่าตัด เช่น กายภาพ การใช้เฝือกสบฟัน และยา ช่วยให้ทราบว่ามีทางเลือกที่ปลอดภัยต่อข้อต่อRamos AS, de Oliveira G, de Almeida-Pedrin RR, de Almeida MR, Conti PCR, Cardoso MV. Orthodontic treatment in a patient with juvenile idiopathic arthritis. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2018;154(1):119-131. doi:10.1016/j.ajodo.2017.10.037. PMID:29957307.
รายงานผู้ป่วยรายนี้แสดงให้เห็นว่าเด็กที่เป็นข้ออักเสบวัยเด็กสามารถจัดฟันได้ หากหมอจัดฟันร่วมมือกับหมอข้อในการวางแผนอย่างระมัดระวัง เช่น คุมโรคให้สงบก่อนเริ่มรักษาPischon N, Pischon T, Kröger J, Gulmez E, Kleber B, Bernimoulin JP, et al. Association among rheumatoid arthritis, oral hygiene, and periodontitis. J Periodontol. 2008;79(6):979-986. doi:10.1902/jop.2008.070501. PMID:18533829.
งานวิจัยนี้พบว่าคนไข้รูมาตอยด์มักมีโรคเหงือกมากกว่าคนทั่วไป โดยมีความเกี่ยวข้องกับการดูแลช่องปากและการอักเสบเรื้อรัง ทำให้เห็นความสำคัญของการแปรงฟันและขูดหินปูนสม่ำเสมอก่อนและระหว่างจัดฟัน
Comments
Post a Comment